Gwiazdy. Są z nami od zarania dziejów, pomagają wyznaczać kierunek podróży, wróżą sukcesy i obwieszczają przyszłe porażki, świecą zakochanym – i nawet na niebie współczesnego świata, 8 czy 9 Bortle , możemy znaleźć te najjaśniejsze. Ale skąd one się tam wzięły? Gwiazdy zaczęły powstawać, według szacunków astrofizyków, już 100 milionów lat po Wielkim Wybuchu, zanim pojawiły się zalążki pierwszych galaktyk. Ponieważ we wczesnym kosmosie znajdowały się głównie wodór i hel, to właśnie z tych pierwiastków postały pierwsze gwiazdy, zwane gwiazdami III populacji, które nie zawierały metali w przeciwieństwie do gwiazd kolejnych populacji. Przypomnę tutaj, że w astrofizyce „metal” to zbiorcza nazwa wszystkiego, co nie jest helem i wodorem, bo przecież musimy mieć jakieś swoje małe dziwactwa. Niestety gwiazd tych już nie jesteśmy w stanie zaobserwować, ale dzięki temu, że ich nie widać, wiemy o nich bardzo dużo . Zaraz, co? Otóż skład gwiazdy rozpoznajemy dzięki widmu wiatru gwiazdowego: jeśli w...

Kosmos jest bardzo, bardzo stary – jego wiek szacuje się na 13,7 do 14 miliardów lat. To tak długi czas, że często się zastanawiamy, w jaki sposób obliczono ten wiek i dlaczego tak naprawdę raz na jakiś czas okazuje się, że jednak wszechświat ma więcej lat (do lat 90. ubiegłego wieku szacowano jego wiek na... 7 do 20 miliardów lat). Skąd taka ogromna różnica? Na scenę w tym momencie trzeba wprowadzić kosmiczne dzieci, ale nie gwiazdy ani planety, a obserwatoria astronomiczne! Te „dzieciaki”, za każdym razem coraz młodsze i lepsze, wysyłamy już od roku 1965, kiedy Rosjanie wystrzelili na orbitę okołoziemską satelity Proton-1 i Proton-2, które zapoczątkowały erę „space telescopes”, a słowo teleskop tutaj używane jest w znaczeniu urządzenia do obserwacji ciał niebieskich, niekoniecznie w świetle widzialnym. Pierwszym naprawdę zaawansowanym teleskopem, który potrafił gromadzić dużo fotonów z odległych miejsc kosmosu, jest teleskop Hubble'a. Nie był on pierwszym takim obserwatorium astr...